می خواهم در مورد موضوع مهمی بنویسم؛ آن قدر مهم که وسواس فکری ناشی از انتخاب صحیح کلمات و روش فکری پیش بردن بحث به نحوی که دارای ابهام و پیچیدگی نباشد پرداختن به آن را ماهها به تعویق انداخت. ولی در نهایت باید نوشت... در این روزگار مدرنیته و تغییر و ... نقد و شرح و تفسیر هم مسلما زبان خاص خود را می طلبد. دیگر بیان هزار و چهار صد ساله منسوخ شده است، و امیدوارم زبان به روز شده این متن کارگشا باشد.

       ببینیم چقدر فرق است بین آنچه به صورت اجتماعی یا با در نظر گرفتن هنجارها و قوانین بعنوان عمل از ما سر می زند و آنچه نتیجه گیری اخلاقی ماست. من بین ایندو تفاوت فاحشی می بینم؛ در واقع می توان مفروضات را این طور مطرح کرد: رویکرد اخلاقی ما نسبت به پدیده های اجتماعی – و در جامعه خاص ما – اگر پدیده متاثر از امری در ظاهر غیر اجتماعی – مانند مذهب – باشد بشدت دارای سوگیری نسبت به جنبه های منفی پدیده دوم است که حتما آن را بیشتر باز خواهم کرد. فرض دوم هم این است که رویکرد عملی ما با صرفنظر کردن از تمامی ایده آل ها و قوانین اخلاقی است که هر فرد برای خودش وضع می کند، یعنی میانگین رفتار افراد بسیار متفاوت است از میانگین هنجارهای ذهنی تک تک افراد؛ و از قلم نیفتد که عمل کردن ما غالبا جلوی دریچه فکر قرار می گیرد!

       بحث را باز کنم؛ سخن اساسی در وهله اول با مردان جامعه است برای پیشبرد مسیر نتیجه گیری صحیح و نتیجه گیری نهایی حتما زنان را بیشتر مخاطب خود قرار خواهد داد. اول نگاه کنیم به پدیده تفکر اخلاق مند در حوزه نگاه به ارتباط جنسیتی در جامعه. اکثر ما نسبت به آنچه دین در مورد مناسبات خانوادگی، زناشویی و فراتر از آن می گوید حساسیت داریم. یعنی چه؟ از یک طرف اگر دین حرف از مساوات جنسیتی می زند دو جبهه می شویم. گروهی بدنبال تناقض در قرآن و قوانین و اجتماع می گردیم و گروهی با مطالعه و بی مطالعه و با انواع جهت گیری متعصبانه و ... درصدد دفاع برمی آییم و این می شود رویکردی توام با نزاع که محتوا را جدا از فرم می بیند. یعنی یک موضوع واقعی – مساوات – تبدیل می شود به برداشت های درست و غلط و دوباره این برداشت ها واقعیت اولیه را شکل می دهند. – این همان دیالکتیک است که چون قرار بود روانی متن فدای پرداختن به اصطلاحات نشود بدان بیشتر نمی پردازم – پس شیوه تفکر هر گروه در هر موضوعی که بین امری اجتماعی و مذهبی باشد متاثر از سوگیری هایی است که نسبت به این دو امر دارند و جامعه ما نسبت به شکاف بین این دو حساسیت دارد. یک مثال؛ در برنامه ای که ظاهرا پنج شنبه ها ظهر پخش می شود - و متاسفانه اسمش را نمی دانم – کارشناس مذهبی که از جامعه معممین هستند بحثی را مطرح کردند که در برنامه ماهواره ای پارازیت مورد نقد قرار گرفت و موجب شد به اصطلاح آن برنامه این کارشناس چهره بد هفته لقب بگیرند. کارشناس – که فکر می کنم نامشان آقای دهنوی باشد – در پاسخ به تماس تلفنی زنی که از خیانت همسر و روابط نامشروع وی به زعم زن خبر می داد بیان داشت که شما می بایست توجه خود را به وی بیشتر کرده و با محبت و تحلیل صحیح برخوردها وی را به کانون خانواده باز گردانید. واکنش برنامه پارازیت به این صورت بود که این پاسخ را یک طرفه و غیر منصفانه دانست. یعنی اگر در جامعه اسلامی زنی مرتکب خیانت یا خطاهایی نظیر آن گردد باز هم همین رویکرد در انتظارش است و جمله تقریبا دقیق مجری خطاب به کارشناس این بود که اگر همسر خود شما این کار را انجام می داد شما همین گونه با وی برخورد می کردید؟ بحث سنگسار هم که در سال های اخیر مورد توجه فیلم های متعددی نظیر بادبادک باز و سنگسار ثریا م. و اخیرا Agora و ... بوده و این روزها مناسبات سیاسی هم بدان دامن زده موید بحثی است که در ادامه مطرح می شود. البته اینجا قصد بررسی ارزشی نظر دو طرف را ندارم بلکه می خواهم کمی فکر کنید تا منظور مرا از تقابل دین و امور اجتماعی و حساسیت این روزهای جامعه نسبت به شکافی که در ذهنشان بین این دو قائل هستند دریابید. اگر موفق به این کار شدید می توانیم بحث را ادامه دهیم.

      مسئله دوم بحث شکل رفتار است و تفاوتی که من قائلم بین این امر در جامعه ما و مخصوصا در طیف مردان و بحث اول یعنی تفکر و هنجارهایی که برای خود جامعه و دینمان قائلیم که مسلما بی ربط به موضوع اول نخواهد بود. کمی با هم فکر کنیم، با مشاور ازدواجی صحبت می کردم، وی گفت اکثر طلاق های جامعه ما در حال حاضر در سه سال اول زندگی مشترک رخ می دهند. یعنی سه سال حد بالایی محسوب می شود. مسلما روند فکری و رفتاری طلاق در یک خانواده دو نفره ی سه ساله روندی سریع نیست اما حتما پیچیده است – و من در نزدیکی خودم به طور کامل تجربه کرده ام – یعنی در طول حیاتی سه ساله که حتما با علاقه و محبت آغاز شده و سال اولش نمی توانسته درگیر اختلافاتی بسیار بزرگ بوده باشد حوادث آن قدر زیاد بوده اند که پس از سه سال به چنین نتیجه ای رسیده اند و روندهای قانونی و خانوادگی – که حتما در آینده زمانی برای پرداختن و نقد آنها اختصاص خواهم داد – هم مدت زمانی را تلف کرده اند. عقل سلیم می گوید " برخورد صحیح دو فرد بالغ و عاقل با در نظر گرفتن زمان های لازم برای طی کلیه مراحل ذکر شده نمی تواند دو نفر را به این سرعت به پای میز جدایی بکشاند" قبل از اعتراض روی عبارت برخورد صحیح دو فرد بالغ فکر کنیم. منظور اینکه عکس العمل دو نفر در مقام زن و شوهری که پس از حداکثر سه سال جدا شده اند در رابطه با این مسائل به نظر شما چگونه بوده است: اختلافات جزئی، اختلاف سلیقه، سوء برداشت و سوء تفاهم، عدم درک صحیح متقابل، عدم برخورد صحیح تحت شرایط پرفشار، اختلافات خانوادگی، اختلافات فرهنگی، کنترل مناقشات و بحث فداکاری، انتقال مناقشات به فضای خارجی، مسائل جنسی و در نهایت اختلافات ارزشی. من برای این موارد تقریبا به همین شکل سلسله مراتبی قائلم و آماری که از کارشناس دیگری گرفتم موارد آخر و به خصوص بحث مسائل جنسی و درصد بالای آن در آمار طلاق را تائید می کند. اگر این موارد را این گونه ارزیابی کنیم که چگونه احساس شک، روابط نامشروع – یا بهتر بگویم غیر اخلاقی- و در نهایت خیانت می تواند به عنوان متغیری میانجی عمل کرده و این مسیر را به طلاق ختم کند متوجه می شوید که با داشتن برخورد منطقی و عاقلانه سه سال زمان اندکی است. کمی بیشتر فکر کنیم تا نیازی به درازگویی بیشتر نباشد.

      حال به عنوان مردان متاهل جامعه – و البته خودم را هم مخاطب قرار می دهم – سعی کنیم فکر کنیم عکس العمل ما در برابر مواردی نظیر احساس تردید نسبت به همسر در صحبت با جنس مخالف، برخوردها و روابط و ... چگونه است؟ چقدر جای اشتباه کردن را برای خود باقی می گذاریم؟ چقدر می توانیم در بد ترین شرایط حق را به زن بدهیم؟ چقدر در سلسله مراتب گفته شده درست عمل می کنیم؟ چقدر خوش بین، بدبین، واقع گرا یا ایده آل گرا هستیم؟ این جا من نمی توانم نتیجه گیری کنم چون نتیجه هر فرد منوط به ارزیابی خود است و روند فکری که طی می کند. البته بگذارید کمکتان کنم...

      برسیم به اصل مطلب، البته امیدوارم ادامه بحث سوءتفاهمی در مورد نگاه کلی به مردان جامعه ما پیش نیاورد. ذهنیت من این است که افرادی که در این چهارچوب نمی گنجند خود متوجه حقیقت ماجرا خواهند بود. کمی فکر کنیم بین آنچه در فکرمان یا در دوران حیات مجردیمان اعتقاد داشتیم در مورد زندگی مشترک و حق همسری – بحث اول – و آنچه الان از خود می دانیم و می بینیم و عمل می کنیم و در آینده از خود انتظار داریم – بحث دوم – آقای محترم، دوست عزیز، ایده آل گرای دیروز در مناسبات زناشویی، عقل کل و کارشناس زندگی زناشویی، مدعی دانش روانشناسی در مطالعه روابط، مدعی مساوات و برابری جنسیتی و حقوق بشر و حقوق زنان و ... ببین؛ فکر کن، تامل و تحمل کن که اسلام به تو چه گفته است، اگر زنت کار ناشایستی کرد و همه هم دیدند چه خواهی کرد؟ تا ناشایست را چه تعریف کنی؟ آیا بینی اش را مانند آن دختر افغان می بری؟ دست نگهدار! اگر به قول تو! کار ناشایستی کرد و خود فهمید و بازگشت چه می کنی؟ عمری کنایه و نیش و کم لطفی و حقارت و خواری در انتظارش است؟ دست نگهدار! اگر فکر کردی حرف تو را گوش نمی کند و ناشایست تو را شایسته می داند چطور؟ زمین و زمان را بهم می ریزی و دنیای مشترکتان را تلخ می کنی و توان فیزیکی ات را به رخ می کشی؟ دست نگهدار! اگر به قول تو درست نشد آن وقت چه می کنی؟ دیگر همه می فهمند چه جهنمی برپاست و دعوا و جار و جنجال و کتک کاری و سر و صدا و ... ؟ دست نگهدار! و اگر خدای ناکرده این بار هم نشد چه؟ دیگر تمام قدرتت را به کار می بندی و یکه تازی می کنی برای تسلط بر جنس به ضعیف!  و وساطت هم فایده ندارد و با اعصابی خراب و بدنی که کبودش کردی و آرامشی که از دو خانواده گرفتی و مهریه ای که داده یا نداده کلی جنجال به راه انداخته و کلی زیان مادی و معنوی و ... طلاقش می دهی و خلاص؟ این است آخرش مسلمان؟ مگر تو قرآن را نخوانده ای؟

      نگفت حتی اگر کار ناشایست کرد و چهار شاهد هم – حداقل – داشتی وحشی گری و بربریت را به اوج نرسان و در بوق نکن؟ حداقل ببین  ناشایست چیست، بریدن بینی و گوش چه صیغه ایست؟ نگفت او را در خانه نگهدار تا تنبیه شود؟ (آیه 15) تا با برخورد صحیح تو راه و چاه را بیاموزد؟ نگفت اگر فهمید و بازگشت خدایش هم می بخشد و تو هم ببخش (آیه 16) – در جواب بحث کارشناس! اگر زن هم اشتباه کرد راه بازگشتی هست...- گفت یک عمر طعنه بزن و تلخی کن و از هر فرصتی سوءایتفاده؟ از این ها فراتر رویم، نگفت اگر مخالفت و نافرمانی کرد زمین و زمان را بهم نریز و دنیایتان را تلخ نکن ، دنیایی را که با علاقه ساختی و از آن بالاتر هرگز تندی مکن چه رسد به اظهار نظر فیزیکی! ؟ نگفت که فقط پند بده و موعظه کن؟ (آیه 34) نگفت اگر باز نافرمانی کرد و بر تو ثابت شد جهنم درست کردن و جار و جنجال و دعوا و کتک کاری و خشم و ... بی فایده است؟ نگفت تنها با او هم بستر نشو؟ (آیه 34) نگفت اگر بازهم درست نشد قسمت می دهم این بار با زیرپا گذاشتن کمی از اعتبارم برای تو، که نامردی را به اتمام نرسان و امانت من نزد خودت را با بدنی خسته و روحی مرده و خانواده هایی بیچاره و بی اعصاب و با جنگ بر سر مهریه  و ... به پای میز طلاق نکشان؟ نگفت اصلا من به جان می خرم نقد ها و دعواها و تحریف ها و تهمت ها را، اصلا زنت را آن وقت بزن (آیه 34)  ولی به جان من نگذار کار به این جا ها بکشد؟ یعنی خیلی وقت است که تو دست دراز کردی و ...  دیگر این وحشی بازی ها و حرف از سنگسار و ... چه صیغه ایست؟

"...والتی تخافون نشوزهن فعظوهن واهجروهن فی المضاجع و اضربوهن فان اطعنکم فال تبغوا علیهن سبیلا ان الله کان علیا کبیرا"

سوره نسا – آیه 34

      این آیه نه تنها جنبه امری ندارد بلکه حتما بازدارنده است چرا که ما بسیار پیش از آنکه قرآن دستور انجام عملی را بدهد به آن مبادرت کرده ایم. نه تنها به زیان حقوق زن نیست بلکه مرد را کنترل می کند و به فکر فرو می برد. چرا که ما قوانین فکری خود را در عمل پیاده نمی کنیم، اگر قانع نشدید یکبار دیگر از ابتدا بخوانید. من ضمانت می کنم اگر سوگیری ها و پیش داوری ها را کنار بگذارید به جان خریدن سختی دوباره خواندن این درازگویی ارزشش را دارد. این حکایت می کند از شکاف عمیق بین علم خودساخته و عمل واقعی؛ این نتیجه مدت ها فکری بود آزار دهنده در باب پژوهش هایی که دنیا و جامع را ملاک قرار نمی دادند فارغ از پیش گویی های عالمانه آیاتی که گوشزد کردند که کل نگر باش در تفسیر هر چیز و محیط را از قلم نینداز، حتی در تفسیر قرآن...